Choroba Perthesa u dzieci – objawy, leczenie i rehabilitacja

Choroba Perthesa, znana również jako jałowa martwica głowy kości udowej, to schorzenie, które dotyka głównie dzieci w wieku od 3 do 14 lat, a szczególnie chłopców. Mimo że jej przyczyny pozostają niejasne, obumarcie tkanki kostnej w obrębie stawu biodrowego może prowadzić do poważnych problemów ortopedycznych. Choć w większości przypadków choroba ma charakter samoograniczający i kończy się wyzdrowieniem, może także prowadzić do trwałych zmian zwyrodnieniowych w stawie. Zrozumienie objawów, przyczyn oraz dostępnych metod leczenia jest kluczowe dla skutecznego wsparcia dzieci borykających się z tym schorzeniem.

Czym jest choroba Perthesa?

Choroba Perthesa, znana również jako jałowa martwica głowy kości udowej, to ortopedyczne schorzenie, które powoduje obumieranie tkanki kostnej w stawie biodrowym. Najczęściej dotyka dzieci w wieku 3-14 lat, zwłaszcza chłopców. W wyniku tej choroby może dochodzić do stopniowego uszkodzenia tkanki kostnej w nasadzie rosnącej kości, co prowadzi do istotnych problemów ortopedycznych.

Interesującym aspektem jest to, że choroba ma tendencję do samoograniczania się i w większości przypadków prowadzi do pełnego wyzdrowienia. Mimo to, istnieje możliwość wystąpienia wcześniejszych degeneracyjnych zmian w stawie biodrowym.

Czas trwania choroby Perthesa zazwyczaj wynosi od 2 do 4 lat, a jej przebieg jest fazowy, co wymaga starannego nadzoru ze strony specjalistów. Kluczowe jest wczesne rozpoznanie, które otwiera drogę do bardziej efektywnego leczenia i korzystniejszych rezultatów zdrowotnych. W moim doświadczeniu regularne wizyty u ortopedy mogą znacząco wpłynąć na przebieg choroby i pomóc w uniknięciu długotrwałych komplikacji.

Jakie są przyczyny i czynniki ryzyka choroby Perthesa?

Choroba Perthesa to schorzenie, które wciąż pozostaje przedmiotem intensywnych badań. Przyczyny tego zaburzenia nie są jeszcze do końca jasne. Sugeruje się, że kluczową rolę mogą odgrywać zaburzenia krążenia oraz czynniki genetyczne. W ciągu rozwoju choroby często dochodzi do jałowej martwicy głowy kości udowej, co wynika z ograniczonego dopływu krwi w tym obszarze.

Grupa czynników ryzyka obejmuje:

• wcześniejsze przypadki dysplazji stawu biodrowego w okresie niemowlęcym,
• szybki wzrost dzieci, co może wpływać na formowanie się ich układu kostno-stawowego,
• problemy z alkoholizmem w rodzinie.

Zauważono, że choroba Perthesa występuje znacznie częściej u chłopców niż u dziewcząt, co może sugerować, że różnice biologiczne odgrywają rolę w jej rozwoju.

Inne potencjalne czynniki, które mogą przyspieszać wystąpienie tej choroby, to:

• stosowanie leków sterydowych,
• nadwaga.

Ostatecznie, zaburzenia krążenia prowadzące do niedokrwienia głowy kości udowej są uznawane za jedną z głównych przyczyn choroby. Zrozumienie tych wszystkich elementów może pomóc w określeniu, kto jest bardziej narażony na rozwój choroby Perthesa.

Jakie są objawy choroby Perthesa u dzieci?

Objawy choroby Perthesa u dzieci mogą przybierać różne formy i najczęściej są zauważalne podczas uprawiania sportu. Kluczowe symptomy to:

• ból w rejonie stawu biodrowego,
• utykani, które nasilają się po aktywności fizycznej,
• ograniczenie ruchomości stawu biodrowego,
• przykurcze mięśni,
• dodatni objaw Trendelenburga.

Dzieci z tą przypadłością często narzekają na dolegliwości bólowe, co skłania je do oszczędzania chorej nogi. Z upływem czasu postęp choroby może prowadzić do:

• zaniku mięśni uda,
• potencjalnego skrócenia długości kończyny,
• wpływu na biomechanikę chodu.

Każdy z tych objawów wymaga pilnej uwagi oraz diagnostyki, aby możliwe było wdrożenie odpowiedniego leczenia i rehabilitacji. Jeśli zauważysz jakiekolwiek niepokojące symptomy, warto skonsultować się ze specjalistą.

Jakie są fazy i okresy choroby Perthesa?

Choroba Perthesa dzieli się na cztery istotne etapy, z których każdy ma znaczący wpływ na przebieg leczenia i rehabilitacji.

• Początkowy etap trwa od dwóch do trzech miesięcy, w którym pacjenci najczęściej doświadczają utykania oraz bólu w okolicy stawu biodrowego,
• Faza sklerotyzacji trwa od czterech do dwunastu miesięcy; w tym czasie występują przykurcze oraz kontynuacja dolegliwości bólowych,
• Etap fragmentacji może rozciągać się od sześciu do osiemnastu miesięcy; możliwy jest całkowity zanik głowy kości udowej, co wymaga szczególnej uwagi,
• Ostatnia faza to czas zmian utrwalonych oraz odbudowy, kiedy następuje kompleksowa odbudowa nasady kości.

W każdej z tych faz kluczowa jest właściwa diagnoza i rehabilitacja, w tym kinezyterapia oraz fizykoterapia, które wpływają na poprawę zdrowia pacjenta. Wczesne zidentyfikowanie choroby Perthesa otwiera drogę do skuteczniejszego leczenia, co znacznie zmniejsza długoterminowe konsekwencje. Działania podjęte w odpowiednim czasie niosą ze sobą większe nadzieje na osiągnięcie lepszych efektów rehabilitacyjnych.

Jak przebiega diagnostyka choroby Perthesa?

Diagnostyka choroby Perthesa opiera się na serii badań, które mają na celu wczesne wykrycie nieprawidłowości w stawie biodrowym. W skład procesu diagnostycznego wchodzą:

• badania bilansowe, które oceniają funkcjonowanie stawu, jego ruchomość oraz dolegliwości bólowe,
• zdjęcia RTG, które pozwalają zobaczyć struktury kostne,
• ultrasonografia, która ocenia tkanki miękkie wokół stawu.

Jednak najbardziej precyzyjną metodą diagnostyczną jest rezonans magnetyczny (MRI), który dostarcza wyraźnego obrazu zmian w głowie kości udowej i otaczających tkankach. Wczesne wykrycie choroby jest kluczowe dla skutecznego leczenia; im szybciej uda się zidentyfikować problemy, tym lepsze efekty terapeutyczne można osiągnąć.

Obserwacja objawów, takich jak ból biodra czy ograniczona ruchomość, odgrywa istotną rolę w tym procesie. Szybkie zauważenie tych symptomów przez rodziców i lekarzy może znacząco przyspieszyć proces diagnostyczny oraz rozpoczęcie odpowiedniego leczenia.

Jakie są możliwe powikłania i deformacje spowodowane chorobą Perthesa?

Powikłania związane z chorobą Perthesa mogą być naprawdę poważne. Możliwość deformacji stawu biodrowego oraz wcześniejsze zmiany zwyrodnieniowe stają się realnym zagrożeniem. W konsekwencji choroby mogą wystąpić poważne deformacje, prowadzące do trwałego uszkodzenia stawu oraz ograniczenia ruchomości. Dodatkowo, jeśli schorzenie nie jest odpowiednio leczone, mogą pojawić się problemy takie jak:

• utrwalone przykurcze,
• stany zapalne,
• zaburzenia chodu.

Wczesne interwencje medyczne i trafna diagnostyka to kluczowe elementy w zapobieganiu poważnym komplikacjom zdrowotnym. Ignorowanie objawów, takich jak ból w stawie biodrowym czy trudności w poruszaniu się, może skutkować pogorszeniem stanu zdrowia. Zauważenie tych symptomów i szybka konsultacja z lekarzem mogą znacząco wpłynąć na przebieg choroby. Dlatego też, przy dostrzeganiu niepokojących oznak, nie należy zwlekać z wizytą u specjalisty.

Jakie są metody leczenia choroby Perthesa?

Leczenie choroby Perthesa można przeprowadzić na dwa główne sposoby: metodą zachowawczą lub operacyjną. Wybór odpowiedniej metody opiera się na stopniu zaawansowania schorzenia oraz unikalnych potrzebach pacjenta.

Podejście zachowawcze skupia się na:

• odciążeniu stawu biodrowego,
• łagodzeniu bólu,
• zapobieganiu dalszym uszkodzeniom.

W tym procesie rehabilitacja oraz kinezyterapia odgrywają istotną rolę, dążąc do zwiększenia ruchomości stawu i zapobiegania atrofii mięśniowej.

Kiedy jednak terapie zachowawcze nie przynoszą oczekiwanych efektów, lekarze mogą zadecydować o konieczności interwencji chirurgicznej. Zabiegi te najczęściej wykonuje się u dzieci powyżej ósmego roku życia, a ich celem jest korygowanie zniekształceń głowy kości udowej oraz przywracanie jej prawidłowego kształtu.

W kontekście rehabilitacji kluczowe są regularne ćwiczenia, które można wspierać różnorodnymi technikami fizykoterapeutycznymi, na przykład hydroterapią. Ta metoda szczególnie dobrze odciąża staw, ponieważ zanurzenie w wodzie znacznie zmniejsza jego obciążenie.

Nie można także zapominać o edukacji pacjentów i ich rodzin; zrozumienie znaczenia systematycznych ćwiczeń oraz metod odciążających staw jest niezwykle istotne dla minimalizowania ryzyka nawrotu choroby. Regularne ćwiczenia mogą znacznie poprawić zdrowie i komfort życia pacjenta.

Podstawowym celem całego procesu leczenia jest:

• zredukowanie bólu,
• zwiększenie zakresu ruchu,
• zapewnienie jak najlepszego stanu stawu biodrowego,
• co jest kluczowe w czasie wzrostu i rozwoju dziecka.

Kiedy konieczna jest konsultacja ortopedyczna i jakie są wskazania do leczenia operacyjnego?

Konsultacja ortopedyczna staje się kluczowa, gdy pojawiają się dolegliwości bólowe, ograniczenia w ruchomości lub zauważalne zniekształcenia stawu biodrowego. W szczególności, rodzice i opiekunowie dzieci cierpiących na chorobę Perthesa powinni zwracać uwagę na następujące objawy:

• ból w obrębie stawu biodrowego,
• ograniczenie ruchomości,
• widoczne zniekształcenia stawu.

Kiedy u pacjentów występują znaczne zmiany w stawie biodrowym, warto rozważyć możliwość leczenia operacyjnego. Jeśli tradycyjne terapie nie przynoszą poprawy, operacja może stać się koniecznością. Warto pamiętać o następujących aspektach:

Kluczowa jest współpraca z ortopedą, który pomoże w opracowaniu najefektywniejszej strategii terapeutycznej, obejmującej zarówno metody zachowawcze, jak i chirurgiczne. Dodatkowo, szczegółowa analiza objawów umożliwi lepsze dostosowanie leczenia do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Jakie są metody operacyjne leczenia choroby Perthesa?

Metody operacyjne leczenia choroby Perthesa koncentrują się na dwóch głównych podejściach: osteotomii oraz endoprotezoplastyce. Te procedury są stosowane przede wszystkim w przypadku zaawansowanych zmian w stawie biodrowym.

• Osteotomia – chirurgiczna modyfikacja kształtu kości, co prowadzi do poprawy ustawienia elementów stawowych i zwiększenia ich stabilności,
• Endoprotezoplastyka – rozwiązanie dla dzieci, u których tradycyjne leczenie nie przynosi pożądanych efektów.

Interwencje chirurgiczne są stosowane tylko sporadycznie, zazwyczaj w bardziej zaawansowanych przypadkach, kiedy konieczne jest przywrócenie prawidłowej funkcji stawu biodrowego. Głównym celem operacyjnego leczenia jest optymalizacja stabilności stawu, co ma kluczowe znaczenie dla jakości życia pacjenta oraz jego zdolności do poruszania się. Odpowiednio przeprowadzone zabiegi mogą znacznie wpłynąć na poprawę zdrowia dzieci z chorobą Perthesa.

Decyzja o przeprowadzeniu operacji wymaga dokładnej analizy, ponieważ ważne jest, aby zbalansować potencjalne korzyści z możliwymi ryzykami związanymi z zabiegiem.

Jakie są cele i zasady fizjoterapii w chorobie Perthesa?

Fizjoterapia w przypadku choroby Perthesa koncentruje się na kilku kluczowych celach. Jej głównym zadaniem jest poprawa stanu zdrowia pacjenta oraz przywrócenie prawidłowej funkcji stawu biodrowego. Wśród istotnych celów fizjoterapii wymienia się:

• łagodzenie bólu,
• zwiększenie zakresu ruchu,
• zapobieganie deformacjom.

Regularne i systematyczne wykonywanie ćwiczeń, zwłaszcza w połączeniu z treningiem w wodzie, może przynieść znakomite rezultaty.

Innym ważnym elementem terapii jest odciążenie stawu biodrowego, co pozwala na zmniejszenie jego obciążenia i zapobieganie dalszym uszkodzeniom tkanki kostnej. Edukacja pacjenta odgrywa niezmiernie ważną rolę w tym procesie. Zrozumienie choroby i posiadanie właściwych informacji na temat rehabilitacji mogą znacząco wpłynąć na sukces leczenia.

Dobrze przeprowadzona rehabilitacja otwiera pacjentom drzwi do poprawy jakości życia oraz ponownego powrotu do aktywności fizycznej. Kluczowymi elementami skutecznej fizjoterapii w przypadku choroby Perthesa są:

• edukacja,
• odciążenie stawu,
• regularne ćwiczenia.

Ważne jest jednak, aby pamiętać, że każdy przypadek jest unikalny. Dostosowanie programu rehabilitacji do indywidualnych potrzeb pacjenta jest niezbędne, by osiągnąć optymalne wyniki.

Jakie ćwiczenia kinezyterapeutyczne są stosowane w rehabilitacji choroby Perthesa?

Ćwiczenia kinezyterapeutyczne w rehabilitacji choroby Perthesa koncentrują się na dwóch kluczowych celach: zwiększeniu ruchomości stawu biodrowego oraz poprawie siły mięśniowej. Na początku terapii zaleca się wprowadzenie ćwiczeń biernych, które angażują staw, lecz nie wymagają aktywnego wysiłku od pacjenta. To szczególnie istotne w początkowych etapach rehabilitacji. Ruchy rotacyjne oraz odwiedzeniowe mają ogromne znaczenie dla regeneracji stawu i odbudowy tkanki.

Innym istotnym elementem terapii są ćwiczenia w odciążeniu. Umożliwiają one utrzymanie optymalnego zakresu ruchu, a jednocześnie pomagają zminimalizować ból i dyskomfort. Ćwiczenia te można wykonywać w wodzie, co dodatkowo odciąża staw biodrowy, wspierając skuteczność rehabilitacji. Regularne wprowadzanie odpowiednio dobranych ćwiczeń przyczynia się do redukcji przykurczów i poprawy ogólnej motoryki.

W trzecim etapie choroby Perthesa warto wprowadzić zarówno ćwiczenia czynne, jak i bierne, prowadzone w odciążeniu. Gdy kończyna jest unieruchomiona w gipsie, można również stosować ćwiczenia synergistyczne, które wykorzystują ruchomość pozostałych kończyn. Taki sposób pracy wspiera rehabilitację całego organizmu, co jest kluczowe dla przywrócenia pełnej sprawności.

• zwiększenie ruchomości stawu biodrowego,
• poprawa siły mięśniowej,
• redukcja przykurczów.

Warto wprowadzić ćwiczenia bierne oraz w odciążeniu. Oto kluczowe elementy:

Regularne praktykowanie tych ćwiczeń jest kluczowe dla efektywnej rehabilitacji.

Jakie zabiegi fizykoterapeutyczne wspierają leczenie choroby Perthesa?

Zabiegi fizykoterapeutyczne odgrywają kluczową rolę w leczeniu choroby Perthesa. Ich głównym celem jest łagodzenie bólu oraz poprawa ruchomości stawu biodrowego. Jednym z najważniejszych elementów terapii jest trakcja stawu biodrowego, która pozwala odciążyć staw i wspomaga proces regeneracji uszkodzonych tkanek, co jest niezwykle istotne dla odbudowy głowy kości udowej.

Fizykoterapia w przebiegu choroby Perthesa stawia również na poprawę ukrwienia w obszarze dotkniętym schorzeniem, co sprzyja regeneracji. Zabiegi takie jak:

• elektroterapia,
• ultradźwięki,
• masaże przyczyniają się do redukcji sztywności stawów i przyspieszenia rehabilitacji.

Regularne sesje fizjoterapeutyczne, dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta, są niezwykle ważne. Odpowiednie podejście pozwala nie tylko zredukować objawy, lecz także poprawić funkcje ruchowe i przyspieszyć regenerację tkanek. Rehabilitacja powinna być prowadzona pod czujnym okiem specjalisty, co gwarantuje nie tylko skuteczność metod, ale i bezpieczeństwo pacjenta. W moim doświadczeniu, stałe monitorowanie postępów przez terapeutę ma istotny wpływ na efektywność całego procesu rehabilitacji.

Jak odciążać staw biodrowy i jakie stosować sprzęty ortopedyczne?

Odciążenie stawu biodrowego odgrywa niezwykle ważną rolę w terapii choroby Perthesa. Odpowiednie wsparcie jest w stanie złagodzić ból oraz przyczynić się do poprawy funkcji stawu. W tym celu można skorzystać z różnych typów sprzętu ortopedycznego.

Najczęściej stosowane są:

• kule, które przenoszą wagę ciała na ręce, co znacząco redukuje obciążenie stawu biodrowego,
• ortezy, które stabilizują staw oraz ograniczają niepożądane ruchy,
• specjalistyczne wkładki ortopedyczne, które poprawiają biomechanikę chodu.

Odpowiednie techniki korzystania z tych sprzętów mogą znacznie poprawić komfort przemieszczania się. Kluczowe jest ich dostosowanie do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Nie można zapominać o zaletach ćwiczeń w basenie, które przynoszą ulgę stawowi biodrowemu. Tego typu aktywność fizyczna korzystnie wpływa na ogólną kondycję pacjentów. Opor wody umożliwia wykonywanie ruchów z mniejszym ryzykiem kontuzji i bólu. Sam osobiście dostrzegłem, jak regularne treningi aquatyczne przynoszą ulgę i poprawiają zakres ruchu.

Zintegrowanie sprzętu ortopedycznego z regularnymi ćwiczeniami stanowi kluczowy element skutecznego odciążania stawu biodrowego w kontekście choroby Perthesa. Takie podejście może znacząco wpłynąć na samopoczucie oraz wydolność pacjentów.

Jak kontrolować i poprawiać zakres ruchomości oraz siłę mięśniową?

Kontrolowanie i poprawianie zakresu ruchu oraz siły mięśniowej są niezwykle istotnymi elementami rehabilitacji przy chorobie Perthesa. Systematyczne wykonywanie ćwiczeń, takich jak rotacyjne i odwiedzeniowe, jest kluczowe dla odbudowy tkanek oraz zwiększenia siły mięśniowej.

Każdy program ćwiczeń powinien być dostosowany do specyficznych potrzeb pacjenta oraz etapu, na którym się znajduje w procesie rehabilitacji. Tego typu techniki nie tylko poprawiają funkcjonalność stawu biodrowego, ale również pomagają w utrzymaniu zdrowego zakresu ruchu. Precyzyjne ruchy podczas ćwiczeń wspierają wzmocnienie mięśni wokół stawu, co sprzyja szybszemu powrotowi do pełnej sprawności. Z własnego doświadczenia widzę, jak istotne jest zwracanie uwagi na szczegóły techniczne – może to znacząco wpłynąć na rezultaty rehabilitacji.

Dodatkowo, regularne monitorowanie postępów w zakresie ruchomości i siły pozwala na wprowadzenie potrzebnych modyfikacji w planie rehabilitacyjnym. Połączenie ćwiczeń siłowych z odpowiednio dobraną fizjoterapią zwiększa efektywność leczenia, a także może zapobiec przyszłym problemom zdrowotnym. Niezależnie od etapu, ważne jest ciągłe ocenianie postępów, co umożliwia dostosowanie programu do zmieniających się potrzeb pacjenta.

Jakie są metody zapobiegania zanikom mięśniowym i przykurczom?

Aby uniknąć zaników mięśniowych i przykurczów związanych z chorobą Perthesa, kluczowe jest wprowadzenie systematycznych ćwiczeń oraz skutecznych metod rehabilitacji. Regularna aktywność fizyczna nie tylko wspiera utrzymanie siły mięśni, ale także poprawia elastyczność stawów.

Zaleca się stosowanie ćwiczeń odciążających, które ograniczają obciążenie stawu biodrowego oraz sprzyjają regeneracji tkanek. Kinezyterapia, czyli terapia oparta na ruchu, odgrywa istotną rolę w rehabilitacji. Przyczynia się do zwiększenia zakresu ruchomości oraz minimalizowania zaników mięśniowych. Z własnego doświadczenia wiem, że systematyczne sesje kinezyterapii potrafią przynieść znaczne korzyści w krótkim czasie.

Istotne jest również, aby pacjenci byli świadomi znaczenia aktywności fizycznej oraz konsekwentnie stosowali się do zaleceń terapeutów. Regularny trening, dostosowany do osobistych możliwości, może znacząco poprawić jakość życia i przyspieszyć proces rehabilitacji. Warto zacząć od prostych ćwiczeń, a następnie stopniowo zwiększać ich intensywność, aby uniknąć ewentualnych kontuzji.

Jak wygląda rokowanie i proces regeneracji po leczeniu choroby Perthesa?

Rokowanie po leczeniu choroby Perthesa jest złożonym zagadnieniem wpływającym na wiele czynników, w tym wiek pacjenta oraz zaawansowanie schorzenia. W przypadku wczesnego wykrycia choroby i podjęcia odpowiednich działań terapeutycznych, zazwyczaj można osiągnąć lepsze wyniki. Proces regeneracji tkanki stawowej oraz jej otaczających struktur może potrwać od roku do czterech lat. Kluczowym elementem jest przywrócenie prawidłowego ukrwienia w rejonie stawu biodrowego, co istotnie wspomaga zdrowienie.

W miarę postępów w leczeniu dziecko ma szansę na powrót do aktywności fizycznej, co jest bardzo ważne dla dalszej regeneracji. Należy jednak pamiętać, że:

• intensywność tych aktywności powinna być dostosowana do etapu pacjenta,
• rodzaj ćwiczeń musi odpowiadać aktualnemu stanowi zdrowia,
• regularne sesje fizjoterapii są kluczowe.

Regularne ćwiczenia kinezyterapeutyczne pomagają nie tylko w odbudowie tkanki, ale również w poprawie zakresu ruchomości stawu.

Wczesna reakcja medyczna oraz skrupulatne przestrzeganie zaleceń rehabilitacyjnych znacząco zwiększają szanse na pełne przywrócenie funkcjonalności stawu biodrowego. Dzieci, u których choroba została zdiagnozowana na wczesnym etapie, mają lepsze prognozy na przyszłość. Kiedy pacjent zaczyna odzyskiwać sprawność, niezwykle istotne staje się monitorowanie jego postępów oraz unikanie przeciążeń stawu biodrowego, aby zminimalizować ryzyko ewentualnych komplikacji.

Jakie są zalecenia dotyczące aktywności fizycznej i profilaktyka nawrotów?

Zalecenia dotyczące aktywności fizycznej u dzieci z chorobą Perthesa skupiają się na ograniczaniu obciążeń stawu biodrowego. Kluczowe jest regularne wykonywanie ćwiczeń odciążających, które nie tylko pomagają utrzymać kondycję, ale także chronią przed dalszymi uszkodzeniami. Dzieci powinny być aktywne, oczywiście w granicach swojego stanu zdrowia oraz etapu rozwoju choroby.

W zapobieganiu nawrotom choroby istotne jest wdrożenie stałej rehabilitacji oraz edukacji. Rodzice i opiekunowie muszą zdawać sobie sprawę, jak ważne jest, aby dzieci angażowały się w odpowiednio dobrane formy ruchu. Dzięki temu:

• przyspieszany jest proces gojenia,
• zmniejsza się ryzyko powrotu objawów,
• zapewniana jest odpowiednia kondycja fizyczna.

Regularne spotkania z terapeutami i ortopedami są niezbędne, aby monitorować postępy oraz dostosowywać program rehabilitacji. Warto również pamiętać, że wszelkie zmiany w aktywności powinny wprowadzać stopniowo, co pozwoli uniknąć przeciążenia stawu.